13 kĩ năng cần thiết cho học sinh phổ thông

Kĩ năng sống đối với các học sinh phổ thông vô cùng quan trọng. Nếu kĩ năng sống không tốt sẽ ảnh hưởng đến sự phấn đấu của học sinh. Chia sẻ vấn đề này với thầy cô để có định hướng cung cấp cho học sinh những kĩ năng sống cần thiết.

1. Kĩ năng tự nhận thức.

 Kĩ năng tự nhận thức là khả năng con người hiểu về chính bảnthân mình, như cơ thể, tư tưởng, các mối quan hệ xã hội của bản thân; biết nhìnnhận, đánh giá đúng về tiềm năng, tình cảm, sở thích, thói quen, điểm mạnh,điểm yếu,…của bản thân mình; quan tâm và luôn ý thức được mình đang làm gì, kểcả nhận ra lúc bản thân đang cảm thấy căng thẳng. Tự nhận thức là một KNS rấtcơ bản của con người, là nền tảng để con người giao tiếp, ứng xử phù hợp vàhiệu quả với người khác cũng như để có thể cảm thông được với người khác. Ngoàira, có hiểu đúng về mình, con người mới có thể cớ những quyết định, những sựlựa chọn đúng đắn, phù hợp với khả năng của bản thân, với điều kiện thực tế vàyêu cầu xã hội. Ngược lại, đánh giá không đúng về bản thân có thể dẫn con ngườiđến những hạn chế, sai lầm, thất bại trong cuộc sống và trong giao tiếp vớingười khác. Để tự nhận thức đúng về bản thân cần phải được trải nghiệm qua thựctế, đặc biệt là giao tiếp với người khác. 

 2. Kĩ năng xác định giá trị. 

 Giá trị là những gì con người cho là quan trọng, là có ý nghĩa đối vớibản thân mình, có tác dụng định hướng cho suy nghĩ, hành động và lối sống củabản thân trong cuộc, Kĩ năng ứng phó với căng thẳng rất quan trọng, giúp conngười: – Biết suy nghĩ và ứng phó một cách tích cực khi căng thẳng. – Duy trì được trạng thái cân bằng, không làm tổn hại sức khỏe thể chất và tinh  thần của bản thân,… -Xây dựng mối quan hệ tốt đẹp, không làm ảnh hưởng đến người xung quanh.Kĩ năng ứng phó với căng thẳng có được nhờ sự kết hơp  củacác KNS khác như: kĩ năng tự nhận thức, kĩ năng xử lý cảm xúc, kĩ năng giaotiếp, tư duy sáng tạo, kĩ năng tìm kiếm sự giúp đỡ và kĩ năng giải quyết vấnđề.

3. Kĩ năng kiểm soát cảm xúc. 

Kiểm soát cảm xúc là khả năng con người nhận thức rõ cảm xúcKiểm soát cảm xúc là khả năng con người nhận thức rõ cảm xúc của mình trong mộttình hống nào đó và hiểu được ảnh hưởng của cảm xúc đối với bản thân và đối vớingười khác thế nào, đồng thời biết cách điều chỉnh và thể hiện cảm xúc một cácphù hợp.Kĩ năng tìm kiếm sự hỗ trợ, giúp đỡ giúp chúng ta có thể nhậnđược những lời khuyên, sự can thiệp cần thiết để tháo gỡ,  giải quyếtnhững vấn đề khó khăn, giảm bớt được căng thẳng tâm lý do bị dồn nén cảm xúc.Biết tìm kiếm sự giúp đỡ kịp thời sẽ giúp cá nhân không cảm thấy đơn độc, biquan, và trong nhiều trường hợp, giúp chúng ta có cái nhìn mới và hướng đi mới.Kĩ năng tìm kiếm sự hỗ trợ, giúp đỡ rất cần  thiết để giải quyết vấn đề,giải quyết mâu thuẫn và ứng phó với căng thẳng. Đồng thời để phát huy hiệu quảcủa kĩ năng này, cần kĩ năng lắng nghe, khả năng phân tích thấu đáo ý kiến tưvấn, kĩ năng ra quyết định lựa chọn cách giải quyết tối ưu sau khi được tư vấn.

4. Kĩ năng ứng phó với căng thẳng. 

 Trong cuộc sống hàng ngày, con người thường gặp những tình huốnggây căng thẳng cho bản thân. Tuy nhiên, có những tình huống có thể gâu căngthẳng cho người này nhưng lại không gây căng thẳng cho người khác và ngược lại.Khi bị căng thẳng mỗi người có tâm trạng, cảm xúc khác nhau: cũng có khi lànhững cảm xúc tích cực nhưng thường là những cảm xúc tiêu cực gây ảnh hưởngkhông tốt đến sức khỏe thể chất và tinh thần của con người. Ở một mức độ nàođó, khi một cá nhân có khả năng đương đầu với căng thẳng thì đó có thể là mộttác động tích cực, tạo sức ép buộc cá nhân đó phải tập trung vào công việc củamình, bứt phá thành công. Nhưng mặt khác, sự căng thẳng còn có một sức mạnh hủydiệt cuộc sống cá nhân nếu căng thẳng đó quá lớn, kéo dài và giải tỏa nổi. Khibị căng thẳng, tùy từng tình huống, mỗi người có thể có cách ứng phó khác nhau.Cách ứng phó tích cực hay tiêu cực khi căng thẳng phụ thuộc vào cách suy nghĩtích cực hay tiêu cực của cá nhân trong tình huống đó.Kĩ năng ứng phó với căng thẳng là khả năng con người bình tĩnh,sẵn sàng đón nhận những tình huống căng thẳng  như là một phần tất yếu củacuộc sống, là khả năng nhận biết sự căng thẳng, hiểu được nguyên nhân, hậu quảcủa căng thẳng, cũng như biết cách suy nghĩ và ứng phó một cách tích cực khi bịcăng thẳng. Chúng ta cũng có thể hạn chế những tình huống căng thẳng bằng cáchsống và làm việc điều dộ, có kế hoạch, thường xuyên luyện tập thể dục thể thao,sống vui vẻ, chan hòa, tránh gây mâu thuẫn không cần thiết với mọi người xunhquanh, không đặt ra cho mình những mục tiêu quá cao so với điều kiện và khảnăng của bản thân.

5. Kĩ năng tìm kiếm sự hỗ trợ.

Trong cuộc sống, nhiều khi chúng ta gặp những vấn đề, tình huốngphải cần đến sự hỗ trợ, giúp đỡ của những người khác.Kĩ năng tìm kiếm sự hỗ trợ bao gồm các yếu tố sau: – Ý thức được nhu cầu cần giúp đỡ. – Biết xác định được những địa chỉ đáng tin cậy. – Tự tin và biết tìm đến các địa chỉ đó. – Biết bày tỏ nhu cầu cần giúp đỡ một cách phù hợp. Khi tìm đến các địa chỉ cầnhỗ trợ, chúng ta cần:– Cư xử đúng mực và tự tin.– Cung cấp thông tin đầy đủ, rõ ràng, ngắn gọn. – Giữ  bình tĩnh khi gặp sự cố đối xử thiếu thiện chí. Nếu vẫn cần sự hỗtrợ của người thiếu thiện chí, cố gắng tỏ ra bình  thường, kiên nhẫn nhưngkhông sợ hãi.– Nếu bị cự tuyệt, đừng nản chí, hãy kiên trì tìm kiếm sự hỗ trợ từ các địa chỉ khác, người khác.

Kĩ năng tìm kiếm sự hỗ trợ, giúp đỡ giúp chúng ta có thể nhậnđược những lời khuyên, sự can thiệp cần thiết để tháo gỡ,  giải quyếtnhững vấn đề khó khăn, giảm bớt được căng thẳng tâm lý do bị dồn nén cảm xúc.Biết tìm kiếm sự giúp đỡ kịp thời sẽ giúp cá nhân không cảm thấy đơn độc, biquan, và trong nhiều trường hợp, giúp chúng ta có cái nhìn mới và hướng đi mới.Kĩ năng tìm kiếm sự hỗ trợ, giúp đỡ rất cần  thiết để giải quyết vấn đề,giải quyết mâu thuẫn và ứng phó với căng thẳng. Đồng thời để phát huy hiệu quảcủa kĩ năng này, cần kĩ năng lắng nghe, khả năng phân tích thấu đáo ý kiến tưvấn, kĩ năng ra quyết định lựa chọn cách giải quyết tối ưu sau khi được tư vấn.

6. Kĩ năng thể hiện sự tự tin.

Tự tin là có niềm tin vào bản thân; tự hài lòng với bản thân;tin rằng mình có thể trở thành một người có ích và tích cực, có niềm tin vềtương lai, cảm thấy có nghị lực để hoàn thành các nhiệm vụ. Kĩ năng thể hiện sựtự tin giúp cá nhân giao tiếp hiệu quả hơn, mạnh dạn bày tỏ suy nghĩ và ý kiếncủa mình, quyết đoán trong việc ra quyết định và giải quyết vấn đề, thể hiện sựkiên định, đồng thời cũng giúp người đó có suy nghĩ tích cực và lạc quan trongcuộc sống. Kĩ năng thể hiện sự tự tin là yếu tố cần thiết trong giao tiếp,thương lượng, ra quyết định, đảm nhận trách nhiệm.

7. Kĩ năng giao tiếp Kĩ năng giao tiếp là khả năng có thể bày tỏ ý kiến của bản thântheo hình thức nói, viết hoặc sử dụng ngôn ngữ cơ thể phù hợp với hoàn cảnh vàvăn hóa, đồng  thời biết lắng nghe, tôn trọng ý kiến người khác ngay cảkhi bất đồng quan điểm. Bày tỏ ý kiến bao gồm cả bày tỏ về suy nghĩ, ý tưởng,nhu cầu, mong muốn và cảm xúc, đồng thời nhờ giao tiếp xã hội, đặc biệt trong bối cảnh đa văn hóa, đa sắctộc. Kĩ năng thể hiện sự cảm thông cũng giúp khuyến khích thái độ quan tâm vàhành vi thân thiện, gần gũi với những người cần sự giúp đỡ. Kĩ năng thể hiện sựcảm thông  được dựa trên kĩ năng tự nhận thức và kĩ năng xác định giá trị,đồng thời là yếu tố cần thiết trong kĩ năng giao tiếp, giải quyết vấn đề, giảiquyết mâu thuẫn, thương lượng, kiên định và kiềm chế cảm xúc.

8. Kĩ năng lắng nghe tích cực.

Lắng nghe tích cực là một phần quan trọng của kĩ năng giao tiếp.Người có kĩ năng lắng nghe tích cực biết thể hiện sự tập trung chú ý và thểhiện sự quan tâm lắng nghe ý kiến hoặc phần trình bày của người khác (bằng cáccử chỉ, điệu bộ, ánh mắt, nét mặt, nụ cười), biết cho ý kiến phản hồi mà khôngvội đánh giá, đồng thời có đối đáp hợp lí trong quá trình giao tiếp.Có nhiều cách giải quyết mâu thuẫn. Mỗi người sẽ có cách giảiquyết mâu  thuẫn riêng tùy thuộc vào vốn hiểu biết, quan niệm, văn hóa vàcách ứng xử cũng như khả năng phân tích tìm hiểu nguyên nhân nảy sinh mâuthuẫn. Kĩ năng giải quyết mâu thuẫn là khả năng con người nhận thức được nguyênnhân nảy sinh mâu thuẫn và giải quyết những mâu thuẫn đó với  thái độ tíchcực, không dùng bạo lực, thỏa mãn được nhu cầu và quyền lợi các bên và giảiquyết cả mối quan hệ giữa các bên một cách hòa bình. Yêu cầu trước hết của kĩnăng giải quyết mâu thuẫn là phải luôn kiềm chế cảm xúc, tránh bị kích động,nóng vội, giữ bình tĩnh trước mọi sự việc để tìm ra nguyên nhân nảy sinh mâuthuẫn cũng như tìm ra cách giải quyết tốt nhất. Kĩ năng giải quyết  mâuthuẫn là một dạng đặc biệt của kĩ năng giải quyết vấn đề. Kĩ năng giải quyếtmâu thuẫn cần được sử dụng kết hợp với nhiều kĩ năng liên quan khác như: kĩ nănggiao tiếp, kĩ năng tự nhận thức, kĩ năng tư duy phê phán, kĩ năng ra quyếtđịnh.

9. Kĩ năng thể hiện sự cảm thông

 Thể hiện sự cảm thông là khả năng có thể hình dung và đặt mình tronghoàn cảnh của người khác,  giúp chúng ta hiểu và chấp nhận người khác vốnlà những người rất khác mình, qua đó chúng ta có thể hiểu rõ cảm xúc và tìnhcảm của người khác và cảm thông với hoàn cảnh hoặc nhu cầu của họ Kĩ năng nàycó ý nghĩa quan trọng trong việc tăng cường hiệu quả giao tiếp và ứng xử vớingười khác; cải thiện các mối quan hệ. trách nhiệm, biết cam kết và cùng làm việc có hiêu quả với nhữngthành viên khác trong nhóm.Biểu hiện của người có kĩ năng hợp tác: – Tôn trọng mục đích, mục tiêu hoạt động chung của nhóm; tôn trọng những quyếtđịnh chung, những điều đã cam kết. – Biết giao tiếp hiệu quả,  tôn trọng, đoàn kết và cảm thông, chia sẻ vớicác thành viên khác trong nhóm.– Biết bày tỏ ý kiến, tham gia xây dựng kế hoạch hoạt động của nhóm. Đồng thờibiết lắng nghe, tôn trọng, xem xét các ý kiến, quan điểm của mọi người trongnhóm. Kĩ năng Hợp tác là cùng chung sức làm việc, giúp đỡ, hỗ trợ lẫnnhau – Nỗ lực phát huy năng lực, sở trường của bản thân để hoàn thành tốt nhiệm vụđã được phân công. Đồng thời biết hỗ trợ, giúp đỡ các thành viên khác trong quátrình hoạt động. – biết cùng cả nhóm đồng cam cộng khổ vượt qua những khó khăn,vướng mắc để hoàn thành mục đích, mục tiêu hoạt động chung. – Có trách nhiệm về những thành công hay thất bại của nhóm, về những sản phẩmdo nhóm tạo ra.Có kĩ năng hợp tác là một yêu cầu quan trọng đối với người côngdân trong một xã hội hiện đại, bởi vì:– Mỗi người đều có những điểm  mạnh và hạn chế riêng. Sự hợp tác trongcông việc giúp mọi người hỗ trợ, bổ sung cho nhau, tạo nên sức mạnh trí tuệ,tinh thần và thể chất, vượt qua khó khăn, đem lại chất lượng và hiệu quả caohơn cho công việc chung.– Trong xã hội hiện đại, lợi ích của mỗi cá nhân, mỗi cộng đồng đều phụ thuộcvào nhau, ràng buộc lẫn nhau; mỗi người như một cái chi tiết của một cỗ máylớn, phải vận hành đồng bộ, nhịp nhàng, không  thể hành động đơn lẻ.– Kĩ năng hợp tác còn giúp cá nhân sống hài hòa và tránh xung đột trong quan hệvới người khác. Để có được sự hợp tác hiệu quả, chúng ta cần vận dụng tốt nhiềuKNS khác như: tự nhận thức, xác định giá trị, giao tiếp, thể hiện sự cảm thông,đảm nhận trách nhiệm, ra quyết định, giải quyết mâu thuẫn, kiên định, ứng phóvới căng  thẳng.

10. Kĩ năng thương lượng. 

Thương lượng là khả năng trình bày, suy nghĩ, phân tích và giảithích, đồng thời có thảo luận để đạt được một sự điều chỉnh và thống nhất vềcách suy nghĩ, cách làm hoặc một vấn đề gì đó. Thương lượng là khả năng trìnhbày, suy nghĩ, phân tích và giải thích Kĩ năng thương lượng bao gồm nhiều yếutố của kĩ năng giao tiếp như lắng nghe, bày tỏ suy nghĩ và một phần quan trọngcủa giải quyết vấn đề và giải quyết mâu thuẫn. Một người có kĩ năng thươnglượng tốt sẽ giúp giải quyết  vấn đề hiệu quả, giả quyết mâu thuẫn mộtcách xây dựng và có lợi cho tất cả các bên. Kĩ năng thương lượng có liên quanđến sự tự tin, tính kiên định, sự cảm thông, tư duy sáng tạo, kĩ năng hợp tácvà khả năng thỏa hiệp những vấn đề không có tính nguyên tắc của bản thân.

11. Kĩ năng giải quyết mâu thuẫn. 

Mâu thuẫn là những xung đột, tranh cãi, bất đồng, bất bình vớimột hay nhiều người về một vấn đề nào đó. Mâu thuẫn trong cuộc sống hết sức đadạng thường bắt nguồn từ sự khác nhau về quan điểm, chính kiến, lối sống, tínngưỡng, tôn giáo, văn hóa,…Mâu thuẫn thường có ảnh hưởng tiêu cực tới những mốiquan hệ của các bên.Kĩ năng tư duy phê phán là khả năng phân tích một cách kháchquan và toàn diện các vấn đề, sự vật, hiện tượng…xảy ra.Để phân tích một cách có phê phán, con người cần: - Sắp xếp các thông tin thu thập được theo từng nội dung và một cách hệ thống.   –   Thu  thập thông tin về vấn đề, sự vật, hiện tượng…đó từnhiều nguồn khác nhau.    –  Phân tích, so sánh, đối chiếu, lí giải các thông tin thu thập được, đặcbiệt là các thông tin trái chiều.– Xác định bản chất vấn đề, tình huống, sự vật, hiện tượng…là gì? – Nhận định về những mặt tích cực, hạn chế của vấn đề, tình huống, sự vật,hiện  tượng,….đó, xem xét một cách thấu đáo, sâu sắc và có hệ thống.Có nhiều cách giải quyết mâu thuẫn. Mỗi người sẽ có cách giảiquyết mâu  thuẫn riêng tùy thuộc vào vốn hiểu biết, quan niệm, văn hóa vàcách ứng xử cũng như khả năng phân tích tìm hiểu nguyên nhân nảy sinh mâuthuẫn. Kĩ năng giải quyết mâu thuẫn là khả năng con người nhận thức được nguyênnhân nảy sinh mâu thuẫn và giải quyết những mâu thuẫn đó với  thái độ tíchcực, không dùng bạo lực, thỏa mãn được nhu cầu và quyền lợi các bên và giảiquyết cả mối quan hệ giữa các bên một cách hòa bình. Yêu cầu trước hết của kĩnăng giải quyết mâu thuẫn là phải luôn kiềm chế cảm xúc, tránh bị kích động,nóng vội, giữ bình tĩnh trước mọi sự việc để tìm ra nguyên nhân nảy sinh mâuthuẫn cũng như tìm ra cách giải quyết tốt nhất. Kĩ năng giải quyết  mâuthuẫn là một dạng đặc biệt của kĩ năng giải quyết vấn đề. Kĩ năng giải quyếtmâu thuẫn cần được sử dụng kết hợp với nhiều kĩ năng liên quan khác như: kĩ nănggiao tiếp, kĩ năng tự nhận thức, kĩ năng tư duy phê phán, kĩ năng ra quyếtđịnh.

12. Kĩ năng hợp tác. 

 Hợp tác là cùng chung sức làm việc, giúp đỡ, hỗ trợ lẫn nhau trong mộtcông việc, một lĩnh vực nào đó vì mục đích chung. Kĩ năng hợp tác là khả năngcá nhân biết chia sẻ.

13. Kĩ năng tư duy phê phán. 

Kĩ năng tư duy phê phán là khả năng phân tích một cách kháchquan và toàn diện các vấn đề, sự vật, hiện tượng…xảy ra.Để phân tích một cách có phê phán, con người cần: - Sắp xếp các thông tin thu thập được theo từng nội dung và một cách hệ thống.   –   Thu  thập thông tin về vấn đề, sự vật, hiện tượng…đó từnhiều nguồn khác nhau.    –  Phân tích, so sánh, đối chiếu, lí giải các thông tin thu thập được, đặcbiệt là các thông tin trái chiều.– Xác định bản chất vấn đề, tình huống, sự vật, hiện tượng…là gì? – Nhận định về những mặt tích cực, hạn chế của vấn đề, tình huống, sự vật,hiện  tượng,….đó, xem xét một cách thấu đáo, sâu sắc và có hệ thống.Kĩ năng tư duy phê phán rất cần thiết để con người có thể đưa rađược những quyết định, những tình huống phù hợp. Nhất là trong xã hội hiện đạingày nay, khi mà con người luôn phải đối mặt với nhiều vấn đề gay cấn của cuộcsống, luôn phải xử lý nhiều nguồn thông tin đa dạng, phức tạp…thì kĩ năng tưduy phê phán càng trở lên quan trọng đối với mỗi cá nhân. Kĩ năng tư duy phêphán phụ thuộc vào hệ thốn giá trị cá nhân. Một người có được kĩ năng tư duyphê phán tốt khi biết phối hợp nhịp nhàng với kĩ năng tự nhận thức và kĩ năngxác định giá trị.