Cách suy luận được Sherlock Holmes dử dụng.

“Từ một giọt nước nhỏ, nhà logic học có thể suy ra khả năng của cả Đại Tây Dương hoặc thác Niagara dù chưa từng tận mắt nhìn thấy cả đại dương lẫn thác nước. Cuộc sống là một chuỗi liên kết mà ta có thể biết được bản chất chỉ từ một mắt xích duy nhất trong đó.”

Trích “Cuốn sách Cuộc đời”, một bái báo của Sherlock Holmes.

1. Luyện cho mình thành một nhà quan sát bậc thầy về tiểu tiết.

Khi đối diện với một điều bí ẩn, tiểu tiết là những chi tiết nhỏ mà từ đó có thể suy ra những kết luận quan trọng. Ví dụ, trong “Dấu Bộ Tứ”, Waston đã thách thức khẳng định của Holmes rằng “Một người bình thường khó có thể có một vật dụng bình thường nào mà không để lại dấu vết về đặc điểm cá nhân của anh ta trên nó.” bằng cách đưa cho Holmes một chiếc đồng hồ mà gần đây mới trở thành tài sản của Waston. Để thử thách khả năng suy luận của Holmes, Waston yêu cầu ông miêu tả “đặc điểm củangười chủ cũ quá cố”. Holmes bắt đầu bằng việc kiểm tra chiếc đồng hồ kĩ lưỡng,và đưa ra một số nhận định sau: 

  •  Chiếc đồng hồ bằng vàng và là mộtvật đắt tiền. 
  •  Ít nhất nó đã năm mươi năm tuổi. 
  •  Có hai chữ cái H.W được khắc ở mặtsau. 
  •  Có bốn hàng chữ số khắc bên trongvỏ đồng hồ, một cách đánh dấu thường thấy của các tiệm cầm đồ đương thời. 
  •  Chiếc đồng hồ đầy vết trầy xước vàvết lõm. 
  •  Có những vết xước rất sâu quanh lỗkhóa dùng để lên dây đồng hồ.

Cách suy luận của Sherlock Holmes

Cách suy luận của Sherlock Holmes,Sherlock Holmes,kỹ năng suy luận,tư duy logic Đồng hồ của Watson

2. Đưa ra một số giả thuyết về nguyên nhân dẫn tới các chi tiết bạn đã quan sát được.

Ví dụ, hai chữ H.W có nghĩa là chiếc đồng hồ từng thuộc về một người bà con của bác sĩ Watson, hoặc thuộc về người ngoài có họ cũng tình cờ bắt đầu bằng chữ W. Các vết xước và vết lõm có thể được lý giải là do người chủ cũ bất cẩn thường để chung nó với chìa khóa và tiền xu, hoặc mang nó ra chiến trường, hoặc để cho động vật nhai nó. Các vết xước quanh lỗ khóa chỉ ra sự kém kết hợp giữa cử động tay và mắt trong khi lên dây đồng hồ, có thể do một bệnh nào đó về não, do chủ bị mù, hoặc say xỉn, hoặc có thói quen lên dây đồng hồ trên xe khi đang đi trên đường xóc.

3. Loại trừ những nguyên nhân ít khả năng xảy ra nhất.

Cố gắng đừng đoán – theo lời khuyên của Holmes, “đó là một thói quen cực kỳ tai hại đối với ngành suy luận logic.”,- mà thay vì thế hãy dùng lưỡi dao cạo của Occam, một phương pháp đã chứng minh rằng những cách giải thích đơn giản nhất thường là chính xác nhất (Lý thuyết của nhà triết học người Anh William xứ Ockham). Bằng cách đó, chúng ta có thể loại bỏ các giả thuyết rằng người chủ cũ của chiếc đồng hồ không có họ hàng với bác sĩ Watson, mang chiếc đồng hồ ra chiến trường, hoặc bị mù. Phương pháp này không đảm bảo là luôn luôn cho ra những kết quả chính xác – ngay cả Holmes cũng phải thừa nhận rằng các suy đoán của ông chỉ dựa trên “sự tương quan giữa các giả thiết” – nhưng với một chút may mắn và trực giác, bạn sẽ thấy hầu hết suy đoán của mình là chính xác. Sau đây là những gì nhà thám tử đại tài suy ra được từ các quan sát của mình, dù có thể những người bình thường sẽ cảm thấy họ không thể sánh với khả năng đặc biệt của ông: 

  •  Từ tình trạng cũ kĩ của chiếc đồnghồ, ông suy đoán rằng bất cứ ai “đối xử với một chiếc đồng hồ 50 ghi-nê theocách tài tử như vậy hẳn phải là một người bất cẩn.  Cũng không khó để suy ra rằng người được thừahưởng một món đồ có giá trị lớn như vậy sẽ khá là xung túc trong những khoảngkhác.” 
  •   Hai chữ khắc H.W nhiều khả năng liên quan đến họ của Watson. Holmes lí luận rằng, từ việc chiếc đồng hồ đã năm mươi năm tuổi, có thể nó thuộc về cha của Watson, và vì những món trang sức tùy thân thường được truyền lại cho người con cả, nên nó đã được trao lại cho anh trai của Watson. 
  •  Dấu hiệu tiệm cầm đồ cho thấy chủ nhân của nó thường bị túng thiếu, và sau khi đem cầm chiếc đồng hồ nhiều lần, một“cú phất lên chốc lát” đã cho phép anh ta lấy lại được nó ít nhất là ba lần. 
  •  Các vết xước quanh lỗ khóa rõ ràng là vết chìa khóa để lại khi bị tra trượt vào lỗ. “có người đàn ông tỉnh táo nào lại có thể gây những vết xước như vậy?” Holmes khẳng định.

Xem thêm: Lý thuyết Dao cạo Occam và William xứ Ockham

4. Tổng hợp các suy luận của bạn thành một câu chuyện có thể giải thích cho mọi chi tiết.

Từ tất cả những suy luận trên, Holmes dệt nên một bản miêu tả như sau: Anh trai của Watson “là một người có những thói quen cẩu thả - rất cẩu thả và bất cẩn. Anh ta được thừa hưởng món gia sản lớn, nhưng đã bỏ phí các cơ hội của mình, sống một thời gian trong nghèo túng với những đợt phất lên ngắn ngủi, và cuối cùng, sa vào bia rượu, anh ta qua đời.” Watson sau đó đã phải kinh ngạc thừa nhận rằng các phân tích của Holmes “chính xác tuyệt đối tới từng chi tiết.” Liệu Holmes có may mắn không? Ở một số phương diện thì có – nhưng những phương pháp tư duy phân tích được áp dụng hiệu quả đã giúp ông đi tới sự thật.

Nguồn: “Để trở thành Sherlock Holmes, những phương pháp và kỹ năng khám phá” của tác giả Ransom Riggs

Nguyên Hương dịch.