Chẳm chéo – Linh hồn ẩm thực Tây Bắc

Ai đi Tây Bắc cũng phải thử qua vài món đặc sản ở đây, nhiều món hương vị rất lạ và độc đáo mà không nơi nào có được. Nhất là ở Tây Bắc, có một thứ đặc sản mà nhiều khi không có nó sẽ đánh mất hoàn toàn hương vị của món ăn, đó là loại đồ chấm có cái tên rất lạ – chẳm chéo.

Chẳm chéo – Linh hồn ẩm thực Tây Bắc

Chẳm chéo là loại gia vị truyền thống của người Thái Tây Bắc vớ cách làm và hương vị rất đặc biệt. Có thể dùng chẳm chéo để chấm cơm lam, các món nướng hay rau sống cuốn gỏi.Chẳm chéo được làm từ ớt, tỏi, muối và mắc khén. Để có một bát chẳm chéo thơm ngon, ớt phải được đem nướng lên cho giòn, thơm và có vị thật cay, đem trộn với tỏi, muối và mắc khén cho dậy mùi. Tỏi làm chẳm chéo cũng phải là loại tỏi Tây Bắc mới thơm đúng mùi, các loại tỏi khác khó có thể làm nên hương vị chẳm chéo chính gốc. Sau khi trộn 4 loại nguyên liệu với nhau, người ta đem giã nhỏ, vậy là đã có một bát chẳm chéo cơ bản.

Từ loại chẳm chéo cơ bản, có thể làm ra nhiều loại chéo khác phù hợp với từng món ăn, làm nên hương vị đặc trung cho mỗi món. Cách làm các loại chẳm chéo này có phần khác nhau, với mỗi món ăn thì chẳm chéo sẽ được pha chế với một loại nguyên liệu phù hợp.

Đem cá suối nhỏ nướng vàng, giã nhuyễn rồi trộn với chẳm chéo cơ bản sẽ có loại chéo cá để chấm măng tre, măng vầu và các loại rau luộc.Dùng gan gà, gan vịt luộc chín, đem nướng thơm, thêm lá chanh thái nhỏ rồi giã với chéo cơ bản rồi dánh lên với một ít nước luộc gà, luộc vịt là loại chẳm chéo gan gà để chấm thịt gà, vit luộc thơm ngon.Chấm rau cải non người ta dùng chéo cơ bản trộn với bột vừng trắng rang vàng, cá nướng giã nhỏ và nước măng chua làm nên loại chéo nước chua đặc biệt.Lấy mắc có giã chung với chéo cơ bản là thứ đồ chấm tuyệt vời để chấm rau má.Ăn măng đắng thi nhất định phải dùng chéo khá – loại chéo dùng riềng giã nhỏ, trộn với lá chanh và chéo cơ bản mới ngon.

Chéo thúa nâu dùng chấm thịt gà, thịt lợn sữa và măng non là loại chéo khá phức tạp. Phải đem ngâm đỗ, rửa sạch rồi luộc mềm, đãi vỏ và để ráo lên men, treo lên gác bếp. Khi đỗ đã có mùi đặc trưng thì giã chung với muối, ớt rồi nặn thành từng bánh đem phơi. Khi ăn, những bánh đỗ này được đem nướng trên than cho vàng thơm rồi giã nhuyễn với chéo cơ bản.Chẳm chéo cũng phù hợp để chấm các loại quả chua chua như mận, xoài, nhót…Dù có nhiều cách chế biến khác nhau nhưng chẳm chéo luôn có hương vị đặc trưng là vị cay cay của ớt, thơm của tỏi và mắc khén. Với đồng bào Thái. Chẳm chéo là thứ gia vị khôn thể thiếu trong bữa cơm gia đình. Có lẽ chính vì vậy mà họ mới nghĩ ra nhiều cách pha chế chẳm chéo cho phù hợp với mỗi món ăn như vậy. 

Chẳm chéo không chỉ giúp món an ngon hơn, đậm đà hơn mà còn có tác dụng như một loại thuốc. Các món ăn với chẳm chéo dù là món sống cũng không bao giờ bị đau bụng. Hương vị chẳm chéo không phải phù hợp ngay lúc mới ăn nhưng càng ăn càng ngấm, càng thích thú và mê luôn thứ gia vị đặc biệt này.Ngày nay, càng ngày ở thành phố càng thích những món đặc sản dân dã vùng núi, vùng cao. Vì thế mà chẳm chéo cũng được biết đến nhiều hơn, được nhiều người thưởng thức hơn. Với những món ăn mới lạ ở vùng cao, chẳm chéo sẽ là thứ gia vị không thể thiếu. Còn với những bữa cơm gia đình, một bát chẳm chéo cũng có thể là lựa chọn hấp dẫn để đổi mới hương vị quen thuộc của các món ăn bạn thường nấu.