Khi người Việt bị nói xấu

Bạn nghĩ sao nếu có một ngày, một cậu chàng da trắng, mắt xanh, tóc vàng, sống ở cách bạn nửa vòng trái đất nói với bạn rằng: "Ê! Đất nước mày thật tởm lợm"?...

Mỗi quốc gia đều có những vấn đề của riêng mình, thậm chí là vấn nạn, nhưng bạn sẽ làm gì khi những từ như "tởm lợm" được dành để nói về đất nước của bạn? Chúng tôi giới thiệu câu chuyện của du học sinh Nguyễn Hữu Công từ New Zealand.

ảnh đất nước bị nói xấu,người việtChuyện xảy ra trong lớp học Quản trị đa văn hóa của chúng tôi. Xin được gọi là thầy - như cách tôn trọng người làm giáo dục của người Việt mình - đang trong chuyến về thăm trường sau hai năm sinh sống và làm việc tại Việt Nam với vai trò tuyển sinh quốc tế và dạy tiếng Anh tại một trung tâm ngoại ngữ ở TP.HCM.

Thầy được mời chia sẻ những kinh nghiệm đối phó với khác biệt văn hóa khi từ New Zealand sang Việt Nam sinh sống, lúc chúng tôi đang học về Cultural Intelligence (viết tắt là CI - am hiểu văn hóa).

Trước khi mở đầu câu chuyện, thầy giới thiệu mình đã đặt chân đến hơn 40 quốc gia khác nhau nên tự tin về chỉ số am hiểu văn hóa CI của mình. Thầy mang một Việt Nam còn khá xa xôi trong mắt bạn bè tôi ở xứ sở Chúa Nhẫn qua những câu chuyện của mình, mà mỗi một câu chuyện là một lần tôi nhói tim, bẽ bàng.

“Thật là “horrible” (tởm lợm) khi người Việt cho đá vào mọi thứ nước uống. Người ta có thể phán vào mặt bạn rằng “mày giống siêu mẫu đấy, nhưng mày mập quá”. Ở Việt Nam, người ta quăng rác ngoài đường để tạo công ăn việc làm cho người khác, hay vỉa hè là nơi để chạy xe…”.

 Tôi không thể chịu đựng cách nói chuyện này và đứng dậy thưa với thầy: “Em nghĩ thầy cần nhiều thời gian hơn để am hiểu văn hóa Việt Nam. Mỗi quốc gia đều đối mặt với vấn đề xã hội của riêng mình và em tin rằng thầy chia sẻ những điều này ở một lớp học Quản trị đa văn hóa là không phù hợp”.

Lòng tự tôn của tôi cần một lời xin lỗi.

Tôi viết email cho cô hiệu phó trường, đại ý rằng: “Gần hai năm sống ở New Zealand, em hiểu rằng mỗi quốc gia đều có những vấn nạn xã hội riêng. Không có nơi đâu là hoàn hảo. Tuy nhiên, khách mời được mời đến để chia sẻ kinh nghiệm đối mặt với đa văn hóa thì chỉ tập trung vào chỉ trích vấn nạn xã hội của quốc gia ấy, nơi thầy đã sinh sống, kết hôn với người Việt và thậm chí là kiếm tiền từ chính người dân địa phương. Chúng ta không có quyền đánh giá văn hóa của một quốc gia bởi nó “không giống” với mình, và ở trường hợp này thầy dùng tính từ “horrible” (tởm lợm) càng không phù hợp. Và chẳng có gì khó hiểu khi người dân ở một xứ nhiệt đới như Việt Nam thích cho đá vào đồ uống để làm mát thân nhiệt của họ”.

Tôi nhận được sự đồng cảm từ cô hiệu phó, và một buổi gặp mặt trực tiếp để nói lời xin lỗi từ thầy. Thầy giải thích rằng ông không cố ý xúc phạm tôi và ông yêu Việt Nam rất nhiều. “Tôi lẽ ra nên dùng từ “surprising” (ngạc nhiên) để diễn tả tâm trạng của tôi lúc ấy thay vì “horrible” (tởm lợm)” – ông nói.

Dẫu lời xin lỗi ấy chân thành nhưng những tổn thương, bẽ bàng thì không thể xóa nhòa. Tôi sẽ chẳng thể nào gỡ bỏ hết ấn tượng đầu tiên về hình ảnh một Việt Nam xấu xí trong mắt bạn bè bản xứ và du học sinh trong lớp qua những câu chuyện có phần định kiến của thầy.

ảnh đất nước bị nói xấu,người việt

Hai nhà nhân loại học người Mỹ Kevin Avruch và Peter W. Black đã chỉ ra rằng khi đối mặt với một sự tương tác mà chúng ta không am hiểu, con người có khuynh hướng tự giải nghĩa rằng những người kia là “bất thường”, “lạ đời”, hay “sai biệt”. Khuynh hướng này, nếu được nuông chiều, sẽ càng làm gia tăng mức độ cá nhân về các định kiến.

Như thế để thấy rằng khi nhìn nhận văn hóa của một cộng đồng, một quốc gia khác, hãy giữ cho mình đôi mắt trẻ thơ và một tâm hồn trong trẻo, để mọi sự khác biệt kia khi đến với người tiếp nhận, sẽ trở thành cảm hứng sáng tạo hơn là bó hẹp trong góc nhìn thiển cận rằng đó là bất bình thường hay ngược đời.

Và ở nam Thái Bình Dương xa xôi, tôi hay chạnh lòng nghĩ về quê nhà, trời nóng gần 40 độ C, má tôi ngoài Trung cũng như bao nhiêu người Việt khác, cho thêm ít đá vào nước chanh uống cho  mát trước khi ra đồng thu mua lúa thì có gì là xấu xa chăng?

Dù đã nhận được lời xin lỗi, tôi không giấu được câu chuyện này đã để lại trong lòng tôi một nỗi buồn khó tả.

Theo Hữu Công (từ New Zealand)

Tuổi trẻ


Một vài bình luận tiêu biểu, còn ý kiến của bạn thì sao?


Chỉ cần 30% người Việt nam có suy nghĩ như bạn tôi chắc chắn chỉ trong vòng 10 năm Việt nam sẽ tiến xa vượt bậc - Quang
Thật buồn nếu mình bị nói xấu, càng buồn khi ra ngoài nghe ai đó nói xấu về gia đình của mình. Tương tự, có dịp đi xa, nghe ai đó "nói xấu" về dân tộc của mình hẳn "nghe tim mình đau nhói" là điều khó tránh khỏi. Tuy vậy, tôi nghĩ không nên nhận định vấn đề một cách quá nghiêm trọng; càng không nên để điều "không hay" đó hằn sâu trong tim mình đến nỗi khiến nó day dứt khôn nguôi.
Chúng ta ai cũng hiểu thế giới tuy có phẳng song sự khác biệt hay dị biệt về văn hóa là có thật và chắc chắn không bao giờ biến đổi. Trong một gia đình tâm tính không ai giống ai, trong xã hội chẳng người nào giống người nào. Khác biệt văn hóa, vì vậy chỉ đơn thuần là không quốc gia/ dân tộc nào giống quốc gia/ tộc nào. Người này có thể thích ăn món này, người kia thích ăn món kia là rất bình thường, chẳng có khái niệm gì là cao hay thấp ở đây, cũng chẳng có gì đáng đem ra phán xét.
Vậy nên, việc một người dùng những ngôn từ không hay để chỉ trích người khác chỉ vì sự khác biệt, vì họ không giống mình, là điều khó chấp nhận và càng khó chấp nhận với một thầy giáo được cho rằng có chỉ số am hiểu văn hóa cao khi đã từng trải nghiệm ở 40 quốc gia khác nhau. 
Tuy vậy tôi nghĩ vấn đề không quá nghiêm trọng khi vị thầy này lỡ dùng từ "tởm lợm" thay vì "ngạc nhiên" trước hành vi cho nước đá vào bất kỳ thức uống nào của người VN theo quan sát của thầy ấy. Thiết tưởng, cách sử dụng từ ngữ như vậy theo tôi có lẽ cũng xuất phát từ sự dị biệt văn hóa mà ra. Hỏi ai trong chúng ta từng trên giảng đường đại học, khi được giảng sự khác biệt của xã hội phương Tây, hoặc đơn giản là đề cập đến phương Tây, chắc chúng ta cũng từng nghe những vị thầy của mình dùng từ "bọn Tây", "chúng nó", "tụi nó" một cách vô tư mà hẳn không hề có hàm ý khinh miệt (?!). 
Đồng cảm với lòng tự tôn dân tộc của tác giả bị "xúc phạm" song tôi cho rằng vị thầy giáo nói trên đã làm một điều dũng cảm là dám gặp mặt xin lỗi sinh viên của mình, điều mà chưa chắc một giáo viên nói chung của VN đủ dũng cảm và tự trọng để làm (?!). Theo tôi, đó cũng chính là sự khác biệt về văn hóa trong giao tiếp, ứng xử.
Cảm thấy buồn, cảm thấy bị xúc phạm khi ai đó nói không hay về mình là cần thiết. Tuy vậy qua sự "xúc phạm" vô tình hay hữu ý của người khác để nhận ra cái sai, cái yếu kém nếu có của mình để khắc phục chắc chắn sẽ càng tốt hơn. - KTS Lê Công Sĩ