Thần thoại Việt Nam: Sáng tạo vạn vật

Sau lúc dựng xong vũ trụ, ông Trời bắt đầu tạo ra vạn vật. Tương truyền rằng ban đầu Trời dùng những chất cặn còn sót lại trong trời đất mà nặn ra đủ mọi giống vật, từ những con to lớn đến những con bé nhỏ như sâu bọ. Sau đó, Trời mới gạn lấy chất trong để nặn con người. Do đó mà loài người khôn hơn các giống vật.

Về công việc nặn ra người, Trời giao cho mười hai nữ thần khéo tay mà hạ giới vẫn gọi là mười haibà mụ. Mười hai bà mụ mỗi người làm một công việc khác nhau. Bà nặn tay nặn chân, bà nặn tai, bà nặn mắt, bà nặn cơ quan sinh dục, bà dạy bò dạy lật, bà dạy nói dạy cười. Vì có bà mụ đãng trí nên giống người có kẻ á nam, á nữ vì thiếu mất sinh thực khí. 

Khi sáng tạo ra loài người, Trời có ý định cho họ sống mãi khỏi phải chết, hễđến già rồi thì nằm yên một nơi trong ít lâu tự nhiên lớp da ngoài thay đổi, bỏlốt già đi mà hóa lại trẻ, trái hẳn với giống rắn, vì bản chất độc ác nên chỉ sống đúng tuổi rồi phải chết. 

Một vị thần được phái xuống hạ giới để thi hành việc đó không ngờ lại gặp nhằm loài rắn trước. Lũ rắn biết được sứ mạng của thần là xuống tuyên án chết cho loài chúng nên mới rủ nhau lại hàng vạn con xúmvây lấy sứ nhà Trời, nhất quyết bắt thần phải nói lại: “Rắn già rắn lột, người già người tuột vào săng”. Nếu không thì lũ rắn quyết một mất một còn với thần. 

Thấy lũ rắn dữ tợn chỉ chực hại mình, thiên sứ đành phải nghe lời chúng. Do đómà loài rắn được lột xác sống mãi, còn loài người đến khi già phải chết. Khi Trời hay tin, giận thiên thần đã làm trái với ý định của mình, mới đàyxuống hạ giới làm kiếp bọ hung.

Sau khi đã tạo ra vạnvật và con người, Trời thấy còn có sự thiếu sót ở các giống vật nên sai ba vịthần xuống hạ giới để bù đắp cho các giống vật nào cơ thể còn chưa được đầy đủ. 

Các giống vật hay tin đua nhau đến để xin thần nhà trời tu bổ cho các chỗ thiếusót cần thiết. Khi đã phân phối mọi vật liệu cho các giống vật vừa hết thì có con chó và convịt cùng đến một lần xin mỗi con một cẳng thiếu, vì chó mới có ba chân, vịt chỉmới có một từ lúc Trời sinh ra. Thần hết cả vật liệu, kiếm cách từ chối. Songthấy hai con vật van nài quá, thần mới bẻ tạm chân ghế chắp cho chân sau conchó bị thiếu và lấy que cây chắp cho chân con vịt rồi dặn chó và vịt khi nàongủ nhớ giơ cẳng chắp lên, chớ để xuống đất sợ hư đi. Chó và vịt lạy tạ ra về.Tuân theo lời thần dặn, từ đó lúc nào đi ngủ, hai giống vật này cũng đều co mộtcẳng lên trên không. 

Các thần đang sửa soạn về trời thì bỗng có mấy loại chim chiền chiện, chìa vôi,ốc cau, mỏ nhác … cùng đến một lúc kêu nài vì nỗi Trời đã nặn chúng thiếu mấtcả hai chân. Ba thần thoạt cũng từ chối, lấy cớ là đã hết vật liệu đem theo,song lũ chim một mực nài nỉ, bảo rằng vì chúng không có chân nên đến chậm, cốkhẩn cầu thần giúp cho. Một vị thần thấy gần đó có bình hương mới bẻ lấy mộtnắm chân hương làm cho mỗi con chim một cặp chân. Thấy đôi chân mong manh quá,chim kêu lên : “Trời ơi! Trông que nhang thế này thì đậu làm sao được!”. Thầnbèn khuyên bảo: “Không việc gì đâu, cứ chịu khó giữ gìn một chút là được. Khinào muốn đậu thì hãy đặt nhớm chân xuống đất xem có vững không đã rồi hãy đậu.”Do đó mà về sau các giống chim này cứ chới với nhún hai ba lần thử đặt chântrước rồi mới đậu. 

Một hôm Trời ngự giữalưng trời, phán hỏi loài người muốn điều gì trước nhất. Tổ tiên chúng ta xinmột ngày hai bữa cơm. Trời bèn hóa phép cứ mỗi ngày có một hạt lúa khổng lồ lăn qua khắp các cửa nhà.Các bà chỉ việc đưa tay ra hứng là có số gạo đủ ăn trong ngày. Sau mỗi ngày làmxong phận sự, hạt lúa được Trời hóa phép trở lại lớn như cũ. Người ta chỉ cầnquét dọn nhà cửa sạch sẽ để tiếp rước hạt ngọc của Trời lăn đến cửa. Có một người đàn bà kia tính tình lười biếng không nghe lời dặn của Trời. Khihạt lúa lăn đến cửa không thấy chủ nhà quét dọn tiếp rước mình, bèn quay sangnhà khác. Người chủ nhà tức giận cầm chổi rượt theo, đập một cái thật mạnh làmcho hạt ngọc vỡ tan từng mảnh. Loài người phải nhịn đói một thời gian, bèn đithưa với Trời. Trời bảo rằng: “Các người không kính nể hạt ngọc của ta, từ đâycác ngươi phải làm hết sức mình để cho hạt ngọc được sống dậy. Mỗi người phảiđi tìm mảnh gạo vỡ của ta đem về, xới đất, tưới nước, săn sóc cho đến khi trổbông sinh hạt. Ta sẽ giúp các ngươi làm việc. Ta sẽ làm mưa và nắng… Từ đó loài người bắt đầu trồng lúa. Trời đặt ra một vị thần để trông nom về lúa. Thần Lúa là một cụ già râu tóc bạc phơ, thường hay chống gậy đi đó đây. 

Cũng vào lúc sinh ra lúa, Trời sai một thiên thần đưa xuống hạ giới một số hạtgiống lúa và một số hạt giống cỏ vãi ra khắp mặt đất để nuôi người và vật. Banđầu thần gieo tất cả giống cỏ trong tay trái. Cỏ mọc rất nhanh, lan tràn rấtmạnh đến nỗi hôm sau, Thần chỉ mới gieo hết một số hạt giống lúa ở trong tayphải thì không còn một khoảng đất nào để gieo nữa. Thần đành đem nửa số hạtgiống lúa về trời. Do đó mà ở trên mặt đất cỏ mọc nhiều mà lại rất khỏe còn lúathì ít lại mọc rất khó khăn, nếu không chăm bón làm cỏ thì bị cỏ át mất. Khi biết rõ việc ấy, Trời liền nổi giận đày thần xuống trần hóa làm con trâu,ăn cỏ đời này qua đời khác và phải kéo cày cho loài người trồng lúa. 

Theo Hoàng Trọng Miên, Việt Nam Văn Học Toàn Thư II, Cổ tích (Saigon, 1959), 78 trang.