Thần thoại Việt Nam: Thần bếp

Thần Bếp, cũng gọi là Táo Quân, có nhiệm vụ ghi chép những hành vi và lời lẽ của mọi người ở trong gia đình thần trông nom. Mỗi năm đến ngày hai mươi ba tháng chạp, thần lên trời để tâu mọi việc với Ngọc Hoàng và cũng do lời trong sớ của thần mà gia đình thần ở trong năm tới sẽ gặp sự lành hay sự dữ.

Bộ hạ của thần Bếp có cóchép để thần cỡi lên trời và nhện để giúp thần báo tin cho người. Thần Bếp gồm có bộ ba, một vợ hai chồng, theo sự tích sau đây: Ngày xưa có hai vợ chồng chú tiều kia rất nghèo khổ, lấy nhau đã lâu mà khôngcon. Người vợ rất thương yêu chồng, nhưng người chồng lại có tính hay rượu chèvà đánh đập vợ. Ban đầu người vợ còn cắn răng chịu sự hành hạ, nhưng sau ngườichồng hà hiếp quá, một hôm vác cây đuổi vợ, vợ mới trốn đi. 

Chị liều trốn vào rừng thấy có một túp lều tranh, đến gõ cửa xin ở đậu. Chủ nhàlà một người thợ săn. Sau khi nghe chị tiều kể sự tình, bằng lòng cho ở đậu.Được ít lâu sau, hai người lấy nhau, chồng rất thương yêu vợ. Về phần chú tiều, sau khi vợ bỏ đi, đâm ra hối hận, mới quyết đi tìm vợ về. Chútiều cũng đi vào rừng, gặp túp lều tranh trong lúc người thợ săn đi vắng chỉ cóvợ ở nhà. Chú tiều gõ cửa xin vào nghỉ chân, ngạc nhiên lại thấy vợ mình ở đây,mới khóc lóc năn nỉ vợ trở về. Người vợ cũng khóc theo tỏ ý còn thương chồngcũ. Hai người đang nói chuyện thì có tiếng người thợ săn về. Người vợ hoảng hốt bảochồng cũ trốn vào đống rơm. 

Người thợ săn vào đến cửa bảo vợ: - Bữa nay tôi săn được con thỏ. Vậy mình hãy lấy lửa đốt rơm trước nhà để thuicon mồi. 

Người vợ rụt rè một lúc. Người chồng xách thỏ ra lấy rơm đốt, lửa cháy bắt quađống rơm, chú tiều giãy giụa một hồi rồi chết trong đó. Người vợ đau lòng quáthương chồng cũ hóa ra giết chồng, mới nhảy vào đồng lửa đang cháy. Người thợsăn thấy vợ chết thương quá, tưởng mình làm điều gì trái nghĩa cũng nhảy vàođống lửa chết theo. Trời cảm vì tình yêu của ba người cho hóa thành ba ông táo, chụm đầu vào nhautrong bếp lửa. 

Theo Hoàng Trọng Miên, Việt Nam Văn Học Toàn Thư II, Cổ tích (Saigon, 1959), 78 trang.